ललितपुर । उपत्यकाकै सबैभन्दा लामो र प्रसिद्ध जात्राका रूपमा चिनिने बुङमतीस्थित करुणामय, लोकेश्वर अर्थात् रातो मच्छिन्द्रनाथ (बुङगद्यः) को पवित्र ‘महास्नान’ विधि शुक्रबार भव्यताका साथ सम्पन्न गरिएको छ।
ललितपुरको लगनखेलस्थित यक्षरानी मायादेवी मन्दिरको डबली (हयग्रीव भैरव मन्दिर परिसर नजिक) मा परम्परागत विधिअनुसार यो धार्मिक अनुष्ठान आयोजना गरिएको हो। हरेक वर्ष चैत्र कृष्ण प्रतिपदाका दिन गरिने यस स्नानलाई रथयात्रा सुरु हुनुअघिको सबैभन्दा महत्वपूर्ण प्रारम्भिक खुड्किलो मानिन्छ।
वर्षा, सहकाल र शान्तिको प्रतीक मानिने मच्छिन्द्रनाथलाई स्नान गराउन बागमती नदीबाट ल्याइएको चोखो जल प्रयोग गरिएको थियो। स्नानका क्रममा पञ्चगव्यका साथै पञ्चामृत (दूध, दही, घिउ, मह र चिनी) को मिश्रणले देवताको अभिषेक गरिएको थियो। स्थानीय भाषामा ‘न्हवं’ भनिने यस विधिमा चारै दिशामा कलश बोकेका पुजारीहरूले मन्त्रोच्चारणसहित मूर्तिलाई स्नान गराएका थिए।
धार्मिक नियमअनुसार महास्नानपछि देवताको तत्काल दर्शन गर्न मिल्दैन। त्यसैले स्नान सकिएपछि मूर्तिलाई कपडाले छोपेर केही समय सोही स्थानमा राखिएको थियो। हिजो मध्यरातमा मन्त्रविधिपूर्वक मूर्तिलाई गोप्य रूपमा तःबहालस्थित मन्दिरको पिँढीमा लगिएको छ। अब केही दिनसम्म मूर्तिलाई सर्वसाधारणको पहुँचबाट टाढा राखी पुनः रङरोगन र मर्मत (दशकर्म विधि) गरिने परम्परा छ।
यस विशेष अवसरमा जीवित देवी कुमारीको पनि उपस्थिति रहेको थियो भने सम्पूर्ण पूजा–आजा ‘पानेजु’ (मच्छिन्द्रनाथका पुजारी)हरूले सम्पन्न गरेका थिए।
इतिहासअनुसार, नेपाल संवत् ४३३ (वि.सं. १३६९) मा गण्डकीका राजा रिपु मल्लले काठमाडौँ उपत्यकामा शासन गर्न थालेपछि मच्छिन्द्रनाथलाई महास्नान गराउने यो परम्परा सुरु भएको मानिन्छ।
महास्नान सम्पन्न भएसँगै अब रातो मच्छिन्द्रनाथको रथ निर्माण प्रक्रिया तीव्र पारिनेछ। वैशाख शुक्ल प्रतिपदाका दिन मूर्तिलाई रथारोहण गराइन्छ र त्यसको केही दिनपछि ललितपुरको पुल्चोकबाट विधिवत रूपमा रथयात्रा सुरु हुनेछ। यो जात्रा ललितपुरका विभिन्न टोलहरू हुँदै जावलाखेलमा ‘भोटो देखाउने’ जात्रापछि समापन हुने गर्दछ।
