काठमाडौं। “एक बिहारी, सौ पे भारी” भारतमा निकै लोकप्रिय र ऊर्जाशील उक्ति हो।
यो वाक्यांशले मूलतः बिहारका मानिसहरूको अदम्य साहस, कठोर परिश्रम, प्रतिभा र जुनसुकै प्रतिकूल परिस्थितिमा पनि डटेर विजय हासिल गर्ने असाधारण क्षमतालाई जनाउँछ।
यो केवल एउटा उक्ति मात्र नभई बिहारको ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक गौरवको प्रतीक पनि हो।
बिहारी समुदाय आफ्नो अथक मेहनत, बौद्धिक क्षमता र संघर्षशील स्वभावका लागि परिचित छ। सीमित स्रोतसाधनका बीच पनि शिखरसम्म पुग्ने उनीहरूको दृढ संकल्पले नै उनीहरूलाई विशेष र “भारी” बनाएको मानिन्छ।
यो उक्ति अहिले भारतीय किशोर ब्याट्सम्यान वैभव सूर्यवंशीलाई सुहाउँदो छ। समस्तीपुर (भारतको बिहार राज्यको दरभंगा प्रमण्डल अन्तर्गत पर्ने एक प्रमुख सहर र प्रशासनिक जिल्ला) मा २७ मार्च २०११ मा जन्मिएका वैभव दुर्लभ प्रतिभा हुन्।
राजस्थान रोयल्सका यी किशोर खेलाडीले आईपीएलको एलिमिनेटरमा सनराइजर्स हैदराबाद विरुद्ध २९ बलमा ९७ रनको विस्फोटक इनिङ्स खेल्दै आफ्नो टोलीलाई शानदार जित दिलाए।
१५ वर्षीय सूर्यवंशीले बुधबार एकै सिजनमा सबैभन्दा धेरै छक्का प्रहार गर्ने कीर्तिमान पनि तोडे। उनले यस खेलसँगै आफ्नो छक्काको संख्या ६५ पुर्याउँदै क्रिस गेलले सन् २०१२ मा बनाएको ५९ छक्काको कीर्तिमान उछिने।
उनको उत्कृष्ट प्रदर्शनले राजस्थानलाई ४७ रनको जित दिलायो, जससँगै टोलीको फाइनल पुग्ने आशा जीवित रहेको छ।
अब राजस्थानले शुक्रबार दोस्रो क्वालिफायरमा गुजरात टाइटन्ससँग खेल्नेछ। त्यस खेलको विजेता आइतबार हुने फाइनलमा साविक विजेता रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलुरुसँग उपाधिका लागि भिड्नेछ।
गत वर्ष १४ वर्षकै उमेरमा आईपीएल करिअरको पहिलो बलमै छक्का प्रहार गरेका सूर्यवंशी पछि ट्वान्टी–२० क्रिकेटमा शतक बनाउने सबैभन्दा कम उमेरका खेलाडी बनेका थिए। यस सिजन उनले २४२.८५ को स्ट्राइक रेटमा ६८० रन बनाइसकेका छन्।
वैभवले पहिलोपटक तीन वर्षअघि, १२ वर्षको उमेरमै विश्वको ध्यान आफूतर्फ तानेका थिए। एक खेलमा उनले आफ्ना बुबाको उमेरका बलरहरूलाई खुलेर प्रहार गरिरहेका थिए।
त्यसयता उनको ब्याटिङको गुणस्तर, विशेषगरी तीव्र प्रहार दरका साथ ठूलो स्कोर बनाउने भोक, चर्चाको केन्द्र बनेको छ। क्रिजमा दृढ रूपमा उभिने सूर्यवंशी सहज आक्रामक खेलाडी हुन्।
उनी बलको प्रतीक्षा गर्नुको सट्टा त्यसमाथि आक्रमण गर्छन्, र जब उनी लयमा हुन्छन्, उनका आकर्षक प्रहारहरूको तुलना धेरैले वेस्ट इन्डिजका महान् क्रिकेटर ग्यारी सोबर्ससँग गर्छन्।
सन् २०२० मा अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद् (आईसीसी)ले “खेलाडीहरूको सुरक्षा”का नाममा न्यूनतम उमेरसम्बन्धी नियम लागू गर्दै स्पष्ट सीमा निर्धारण गर्यो।
अन्डर–१९ तहमा समेत सन्देश स्पष्ट थियो—१५ वर्षभन्दा कम उमेरका कुनै पनि खेलाडीले अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा खेल्न पाउने छैनन्।
यो पहिलोपटक थियो जब आईसीसीले न्यूनतम उमेरको आवश्यकता निर्धारण गरेको थियो। यसअघि पाकिस्तानका हसन रजाले सन् १९९६ मा १४ वर्ष २२७ दिनको उमेरमा डेब्यु गर्दै सबैभन्दा कम उमेरका पुरुष टेस्ट क्रिकेटरको कीर्तिमान बनाएका थिए।
यद्यपि रजाको कीर्तिमान अझै सुरक्षित छ, सूर्यवंशीले भने अझै पनि सचिन तेन्दुलकरको कीर्तिमान तोड्न सक्छन्। तेन्दुलकरले १६ वर्ष २०५ दिनको उमेरमा अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा डेब्यु गरेका थिए।
यदि भारतीय छनोटकर्ताहरूले सूर्यवंशीलाई छनोट गर्न ढिलाइ गरे भने त्यो आश्चर्यको विषय हुनेछ। तेन्दुलकरपछि धेरै युवा प्रतिभालाई तीव्र रूपमा अघि बढाइएको छ, तर सूर्यवंशीको कुरा नै फरक छ। उनी केवल सम्भावनाशील मात्र देखिँदैनन्, बरु भारतीय टोलीकै लागि बनेका जस्ता लाग्छन्।
रोचक कुरा, सन् २०२३ मा राष्ट्रिय स्तरमा उनको तीव्र उदयमा प्रतिभासँगै संयोगको पनि भूमिका थियो।
चण्डीगढमा विनु मांकड ट्रफीको एउटा खेल थियो। यो भारतीय क्रिकेट कन्ट्रोल बोर्ड (बीसीसीआई) को घरेलु अन्डर–१९ प्रतियोगिता हो। यो खेल हेर्न छनोटकर्ता तिलक नायडुलाई खटाइएको थियो, तर वर्षाका कारण खेल रद्द भयो।
नायडुले पहिले नै बिहारका एक प्रतिभाशाली केटाबारे चर्चा सुनेका थिए। त्यसैले उनले यही प्रतियोगिताको अर्को खेल हेर्ने निर्णय गरे, जसमा सूर्यवंशी खेलिरहेका थिए।
त्यो निर्णय निर्णायक साबित भयो। उक्त खेलमा सूर्यवंशीले ७६ बलमा ८६ रन बनाउँदै बिहारलाई असममाथि जित दिलाए। यो इनिङ्स यति प्रभावशाली थियो कि त्यसपछि बिहारले तीव्र रूपमा अघि बढ्ने अवसर पायो।
सूर्यवंशीको क्षमताबारे नायडु विश्वस्त थिए। उनका थप अर्धशतकहरूले यो विश्वास अझ बलियो बनायो। त्यसपछि उनले बेंगलुरुस्थित बीसीसीआईको क्रिकेट एकेडेमीका प्रमुख वीभीएस लक्ष्मणसँग कुरा गरेर सूर्यवंशीलाई तुरुन्तै टोलीमा समावेश गराए।
सूर्यवंशीले सफलता हरेक चरणमा आफूलाई प्रमाणित गर्दै उक्लिए।
नोभेम्बर २०२३ मा उनले अन्डर–१९ च्यालेन्जर ट्रफीमा रनको वर्षा गरे। त्यसपछि सोही महिनाको अन्त्यमा इंग्ल्यान्ड र बङ्गलादेशविरुद्ध भारतको अन्डर–१९ टोलीबाट खेल्दै आफ्नो उत्कृष्ट लय कायम राखे।
उनको चमत्कार भने एक वर्षपछि देखियो। अक्टोबर २०२४ मा अस्ट्रेलिया विरुद्धको युथ टेस्टमा छनोट भएका सूर्यवंशीले ५८ बलमै शतक प्रहार गरे। यही इनिङ्सले उनको पहिचान स्थापित गर्यो।
त्यतिबेला तर्क गरिएको थियो कि आईपीएल जस्तो ठूलो मञ्च यति कम उमेरका खेलाडीका लागि धेरै ठूलो चुनौती हुन सक्छ र विश्वकै उत्कृष्ट खेलाडीहरूसँगको प्रतिस्पर्धाले फाइदाभन्दा बढी हानि पुर्याउन सक्छ।
तर २०२५ को आईपीएल सिजनमा सूर्यवंशीले ती सबै चिन्ता समाप्त गरिदिए। उनले अनुभवी शार्दुल ठाकुरको पहिलो बलमै छक्का प्रहार गरे।
त्यसको केही समयपछि उनले राजस्थान रोयल्सले आफूमा गरेको करिब १ करोड १० लाख भारतीय रुपैयाँको लगानी सही साबित गरे। गुजरात टाइटन्स विरुद्ध ३५ बलमा विस्फोटक शतक प्रहार गर्दै उनी सबैभन्दा कम उमेरमा शतक बनाउने खेलाडी बने।
यद्यपि आलोचकहरूले आईपीएललाई घरेलु स्तरमा आफूलाई प्रमाणित गर्ने मञ्च मात्र भएको र प्रतिभा परीक्षणको अन्तिम आधार नहुने बताएका थिए। यही दृष्टिकोण २०२६ को सुरुवातमा भएको अन्डर–१९ विश्वकपसम्म कायम रह्यो।
त्यतिबेलासम्म भारतमा क्रिकेट नियम अझ कडा बनिसकेका थिए। प्रतियोगितामा केवल एकपटक मात्र खेल्न पाउने व्यवस्था लागू गरियो, चाहे खेलाडी कति नै कम उमेरको किन नहोस्।
यसको उद्देश्य उमेरसम्बन्धी अनियमितता अन्त्य गर्नु, मापदण्ड उच्च बनाउनु र खेलाडीलाई पूर्ण तयारीपछि मात्रै मैदानमा उतार्नु थियो।
सूर्यवंशीले लिग चरणमा ७२, ४०, ५२ र ३० रन बनाएर भारतलाई नकआउटमा पुर्याए। त्यसपछि सेमिफाइनलमा अफगानिस्तान विरुद्ध ३३ बलमा ६८ रन बनाएर टोलीलाई जित दिलाए।
तर फाइनलमा इङ्ग्ल्यान्ड विरुद्ध उनले आफ्नो उत्कृष्ट प्रदर्शन गरे। उनले ३२ बलमा अर्धशतक र ५५ बलमा शतक पूरा गरे। यस इनिङ्समा उनले केवल ८० बलमा १७५ रन बनाए, जसमा १५ छक्का र १५ चौका समावेश थिए।
यसपछि उमेर समूह क्रिकेटमा उनलाई खेलाइराख्नुको सट्टा सिधै सिनियर टोलीमा मौका दिनुपर्ने माग तीव्र बन्यो।
तर भारतीय क्रिकेट आईसीसीका नियमले बाँधिएको थियो, जसका कारण सूर्यवंशीलाई सिनियर टोलीमा छनोट गर्न सकिँदैनथ्यो।
उनको प्रतिभाबारे पूर्व क्रिकेटरहरूको प्रतिक्रिया आश्चर्य र अविश्वासबीच बाँडिएको छ।
भारतीय पूर्वकप्तान रवि शास्त्रीले भने, “त्यो उमेरमा सचिन तेन्दुलकर वा विराट कोहली कति राम्रो थिए होलान् ? यदि यो केटो यति कम उमेरमै यति राम्रो छ भने उसले चारदिने क्रिकेट खेल्न नसक्ने कुनै कारण छैन।”
दक्षिण अफ्रिकी पूर्व खेलाडी एबी डिभिलियर्सले सूर्यवंशीलाई “आफ्नो उमेरअनुसार अत्यन्त परिपक्व” भनेका छन्। अस्ट्रेलियाका पूर्वक्रिकेटर तथा आक्रामक ब्याट्सम्यान म्याथ्यु हेडनले उनको आईपीएल शतकलाई “युवा सपनाहरूका लागि प्रेरणा” बताएका छन्।
भारतीय पूर्व क्रिकेटर डब्ल्यूभी रमन उनको “रोमाञ्च सिर्जना गर्ने क्षमता” बाट प्रभावित छन् भने सचिन तेन्दुलकरले उनको “निर्भीक दृष्टिकोण, ब्याटको गति र बलको लम्बाइ चाँडै पहिचान गर्ने क्षमता” को प्रशंसा गरेका छन्।
