काठमाडौं। चिनियाँ नेता सी जिनपिङ र अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पबीच भएको वार्ताले हालसम्म समग्र रूपमा सकारात्मक संकेत दिएको छ।
चीनको विदेश मन्त्रालयका अनुसार ट्रम्पले आफ्ना समकक्षीलाई ‘मित्र’ भनेका छन् र दुवै नेताले ‘रचनात्मक, रणनीतिक र स्थिर सम्बन्ध’ स्थापना गर्ने सहमति गरेको सीएनएनले लेखेको छ।
सहकार्य र साझेदारीका सबै छलफलबीच एउटा बयान भने विशेष रूपमा ध्यानाकर्षक बनेको छ—संवेदनशील विषय ताइवानमा अमेरिका आफ्नो ‘रेड लाइन’ पार गरेमा के हुन सक्छ भन्नेबारे सीको कडा चेतावनी।
बैठकबारे चिनियाँ सरकारी मिडियाले दिएको विवरण अनुसार सीले भने– ‘यदि यो मुद्दा ‘गलत तरिकाले व्यवस्थापन’ गरियो भने वासिङ्टन र बेइजिङ ‘ठोक्किन वा सिधै द्वन्द्वमा प्रवेश गर्न सक्छन्, जसले सम्पूर्ण चीन–अमेरिका सम्बन्धलाई अत्यन्तै खतरनाक स्थितिमा पुर्याउन सक्छ।’
चीनको ‘रेड लाइन’: ताइवान मुद्दा
ताइवानलाई बेइजिङले आफ्नो धेरै संवेदनशील ‘रेड लाइन’ मध्ये सबैभन्दा प्रमुख मान्छ, जसले प्रायः भूराजनीतिक तनाव बढाउने गर्छ। चीनको सत्तारूढ कम्युनिस्ट पार्टीले ताइवानलाई आफ्नो सार्वभौम भूभाग दाबी गर्छ, यद्यपि उसले कहिल्यै २ करोड ३० लाख जनसंख्या भएको स्वशासित लोकतन्त्र ताइवानलाई नियन्त्रण गरेको छैन।
अन्तर्राष्ट्रिय संकट समूह (इन्टरनेशनल क्राइस ग्रुप)का वरिष्ठ विश्लेषक विलियम याङका अनुसार, ‘शीले ट्रम्पलाई बुझाउन चाहन्छन् कि ताइवान नै त्यस्तो मुद्दा हो जसले अमेरिका–चीन सम्बन्धलाई बनाउने वा बिगार्ने क्षमता राख्छ, र ट्रम्पलाई दिएको ‘अत्यन्त सावधानी’ को सन्देशलाई हल्का रूपमा लिनु हुँदैन।’
तर उनले थपे कि ह्वाइट हाउसले जारी गरेको विवरणमा ताइवानको कुनै उल्लेख छैन, जसले दुवै नेताबीच यस विषयमा ‘कुनै ठोस सहमति नभएको’ संकेत गर्छ।
अमेरिका–ताइवान नीति
‘वान चाइना’ नीतिअनुसार अमेरिका चीनको ताइवानमाथिको दाबीलाई स्वीकार गर्छ, तर त्यसलाई आधिकारिक रूपमा मान्यता दिएको छैन।
अमेरिकाले ताइवानसँग बलियो अनौपचारिक सम्बन्ध राख्छ र कानुनी रूपमा ताइवानलाई रक्षात्मक हतियार उपलब्ध गराउन बाध्य छ। तर चीनले आक्रमण गरेमा सैन्य हस्तक्षेप गर्ने वा नगर्ने विषयमा अमेरिका जानाजानी अस्पष्ट नीति अपनाउँदै आएको छ।
पछिल्ला तनावहरू
चिनियाँ सरकारी समाचार संस्था सिन्ह्वाका अनुसार गत जुनमा पनि सीले ट्रम्पसँगको फोन वार्तामा यस्तै चेतावनी दिएका थिए— ताइवान मुद्दालाई सावधानीपूर्वक व्यवस्थापन गर्नुपर्ने र ‘ताइवान स्वतन्त्रता’ समर्थक सानो समूहले चीन–अमेरिका सम्बन्धलाई द्वन्द्वतर्फ धकेल्न नदिनुपर्ने।
ट्रम्पको धारणा
ट्रम्प प्रशासनले ताइवानबारे मिश्रित संकेत दिएको छ। हालैको एक विदेश नीति दस्तावेजमा ताइवानको भू–राजनीतिक र आर्थिक महत्त्वलाई जोड दिइएको छ, तर केही ठाउँमा भाषा नरम बनाइएको छ।
अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले गत फेब्रुअरीमा आफ्नो वेबसाइटबाट ‘हामी ताइवान स्वतन्त्रतालाई समर्थन गर्दैनौं’ भन्ने वाक्य हटाएको थियो, जुन पहिले लामो समयदेखि वासिङ्टनको आधिकारिक लाइन थियो। यसले बेइजिङबाट उक्त वाक्य पुनः राख्न कडा आपत्ति उत्पन्न गराएको थियो।
