काठमाडौँको वायु प्रदुषण खतरनाक स्तरमा: स्वास्थ्य मन्त्रालयद्वारा ‘हेल्थ अलर्ट’ जारी, बालबालिका र वृद्धवृद्धालाई विशेष सावधानी अपनाउन आग्रह

काठमाडौँ । काठमाडौँ उपत्यकाको वायु प्रदुषणले खतराको तह पार गरेपछि स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले ‘हेल्थ अलर्ट’ जारी गर्दै नागरिकहरूलाई विशेष सावधानी अपनाउन अपिल गरेको छ। विगत केही दिनदेखि उपत्यकाको आकाश बाक्लो तुवाँलोले ढाकिएको छ, जसका कारण सर्वसाधारणमा श्वासप्रश्वास र आँखा पोल्ने जस्ता स्वास्थ्य समस्याहरू देखिन थालेका छन्।

वायुको गुणस्तर मापन गर्ने ‘एयर क्वालिटी इन्डेक्स’ (AQI) का अनुसार काठमाडौँ विश्वकै प्रदूषित शहरहरूको सूचीमा माथिल्लो स्थानमा परेको छ। प्रदूषणको मात्रा सामान्यभन्दा कयौँ गुणा बढी भएपछि चिकित्सकहरूले यसलाई ‘मन्द विष’ को संज्ञा दिएका छन्। विशेषगरी सवारी साधनबाट निस्कने धुवाँ, सडकको धुलो र देशका विभिन्न स्थानमा लागेको वन डढेलोको धुवाँ उपत्यकामा थुप्रिएकाले प्रदुषण उच्च भएको वातावरणविद्हरूको विश्लेषण छ।

मन्त्रालयको स्वास्थ्य चेतावनी र सुझावहरू

स्वास्थ्य मन्त्रालयले एक विज्ञप्ति जारी गर्दै वायु प्रदुषणबाट बच्न निम्न उपायहरू अपनाउन आग्रह गरेको छ:

• मास्कको अनिवार्य प्रयोग: बाहिर निस्कँदा गुणस्तरीय एन-९५ (N95) मास्कको प्रयोग अनिवार्य गर्न भनिएको छ, जसले साना कणहरू (PM 2.5) लाई फोक्सोसम्म पुग्नबाट रोक्न मद्दत गर्छ।

• बालबालिका र वृद्धवृद्धालाई घरबाहिर नपठाउनुहोस्: फोक्सोको कार्यक्षमता कम हुने भएकाले बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक र दीर्घ रोगीहरूलाई अत्यावश्यक कामबाहेक घरबाहिर ननिस्कन र खुला स्थानमा खेलकुद नगर्न सुझाव दिइएको छ।

• मर्निङ वाकमा नजानुहोस्: बिहानको समयमा प्रदुषणको तह जमिनको सतह नजिक बढी हुने भएकाले केही दिनका लागि ‘मर्निङ वाक’ वा बाह्य शारीरिक व्यायाम नगर्न भनिएको छ।

• प्रशस्त पानी पिउनुहोस्: शरीरलाई हाइड्रेटेड राख्न र प्रदुषणको असर कम गर्न तरल पदार्थको सेवन बढाउन चिकित्सकहरूको सल्लाह छ।

विज्ञहरूका अनुसार लामो समयसम्म यस्तो प्रदूषित हावामा रहँदा मुटु र फोक्सोको गम्भीर रोग लाग्ने जोखिम हुन्छ। सरकारले प्रदुषण नियन्त्रणका लागि अल्पकालीन र दीर्घकालीन योजनाहरू ल्याउन ढिलाइ गर्न नहुने भन्दै चौतर्फी दबाब समेत सिर्जना भएको छ। तुवाँलो नहटेसम्म र वर्षा नभएसम्म प्रदुषणको अवस्था अझै केही दिन यस्तै रहने मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले जनाएको छ।